Deshima

 De zwevende wereld

Het nieuwste boek van Annet van der Zijl speelt zich grotendeels af in Japan, met name op Deshima, een kunstmatig eilandje pal voor de kust van Nagasaki, nog geen anderhalve hectare groot. Van 1641 tot 1859 was het een Nederlandse (VOC-) handelspost en het enige contactpunt tussen de afgesloten Japanse samenleving en de rest van de wereld. De Europese bewoners van Deshima mochten (tenzij bij speciale gelegenheden en met uitdrukkelijke Japanse toestemming) niet van het eiland af. 

Franz von Siebold

Dit boek is een dubbelbiografie: Van der Zijl beschrijft de levens van Franz von Siebold (die je misschien kent van het Sieboldhuis in Leiden), 19e eeuws arts en ontdekkingsreiziger, en zijn dochter Kusumoto Ine, de eerste vrouwelijke arts van Japan. Von Siebold wordt in 1823 op Deshima gestationeerd als arts. Hij is een verwoed botanicus en verzamelt veel, in Europa onbekende, planten en zaden, waaronder theeplanten. Ook verzamelt hij Japanse kunstvoorwerpen, waar hij niet altijd op even eerlijke wijze aan komt. Alle Europese mannen op Deshima hebben Japanse concubines, zo ook Franz. Hij wordt dolverliefd op Sonogi en krijgt met haar een dochtertje, Oine. 

In eerste instantie is Siebold zeer geliefd bij de Japanners. Hij geeft medische colleges aan jonge studenten die hem op handen dragen. Helaas is Siebold eigenlijk een heel onaangenaam mens, een nogal egocentrische ambitieuze drammer, die heel veel mensen tegen zich in het harnas jaagt.  Vanwege zijn dubieuze ruilhandeltjes en het smokkelen van geheime landkaarten wordt hij in 1829 voor altijd uit Japan verbannen. 

Huwelijk

Sonogi trouwt in Japan met een Japanse man; haar dochter Ine blijkt zeer intelligent en werkt zichzelf, ondanks discriminatie vanwege haar half-Nederlandse achtergrond, op tot de eerste vrouwelijke arts van Japan. In de begintijd na zijn verbanning schrijft Siebold nog brieven aan Sonogi, maar na haar huwelijk stopt hij daarmee; voor zijn dochter toont hij al die jaren maar weinig interesse. In 1845 trouwt  Siebold met een veel jongere, rijke vrouw. Hij heeft altijd geld tekort, schulden, begint aan allerlei projecten die hij niet afmaakt...Bovendien beschouwt hij zichzelf nog steeds als de ultieme 'Japankenner' en daarmee probeert hij voortdurend zichzelf weer in allerlei (diplomatieke/ commerciële) missies in te dringen. In 1854 mag hij eindelijk weer, voor twee jaar, terug naar Japan. Hij neemt zijn oudste zoon mee. Maar ook daar maakt hij geen succes van. De laatste jaren van zijn leven brengt hij omringd door zijn verzamelingen,  door in Duitsland, miskend en nog steeds dromend van een terugkeer naar Japan.

Twee keer Deshima

Van der Zijl schreef niet alleen een prachtig verhaal over deze twee mensen, Von Siebold en zijn dochter. Maar ook een mooie geschiedenis van Japan, de Japanse cultuur & kunst. En over het leven op dat vreemde eilandje Deshima. Al eerder las ik over dit eiland een prachtige roman, en wel van mijn lievelingsauteur David Mitchell: De niet verhoorde gebeden van Jacob de Zoet. De Zoet gaat als boekhouder voor de VOC in 1799 naar Deshima. De VOC zit dan al in zijn laatste jaren. Op Deshima moet Jacob zijn collega's daar controleren op corruptie, waarmee hij dus een niet welkome buitenstaander wordt. Ook hij valt, net als Siebold, als een blok voor een Japanse vrouw, Orito. 

Deze roman van Mitchell geeft een prachtig beeld van het leven op Deshima, en  van de teloorgang van zowel VOC als van Jacob. En daarnaast speelt er ook nog een ander superspannend verhaal, in het Japanse binnenland.

Beide boeken zijn aanraders! En leuke tip: in Leiden staat dus het Japanmuseum Sieboldhuis, waar je de Japanse verzamelingen van Franz von Siebold kunt bewonderen. 

Lieve groet,

Madeleine 

De zwevende wereld  - Annejet van der Zijl         ISBN 978 90 488 7492 7 

De niet verhoorde gebeden  van Jacob de Zoet - David Mitchell     ISBN  978 90 417 1194 6